VISTA: Fillon punėn njė teleskop i ri

Publikim i Organizatės ESO 49/09

Njė teleskop i ri - VISTA (the Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy) “teleskop qe vėzhgon qiellin nė zonėn e dukshme dhe infra tė kuqe tė spektrit elektromagnetik” - sapo ka filluar punėn nė Observatori Paranal tė ESO-s dhe ka bėrė botimin e tij tė parė tė fotove. VISTA ėshtė njė teleskop qė punon nė gjatesi vale infra tė kuqe dhe ėshtė teleskopi mė i madh nė botė dedikuar ndėrtimit tė hartės nė qiell. Pasqyrat e tij tė mėdha, fusha e gjerė e pamjes dhe detektorėt e ndjeshėm do tė zbulojė njė pamje krejtėsisht tė re e jugut tė qiellit. Imazhe spektakolare tė reja tė Mjegullnajės Zjarri (Flame), qendrės sė galaktikės tone “Rruga e Qumėshtit”. dhe Grumbullimit tė galaktikave Fornax, tregojnė se ai ėshtė duke punuar jashtėzakonisht mirė.

Teleskopi VISTA (the Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy)

Nė zemėr tė VISTA-s ndodhet njė kamera tre-tonėshe me 16 detektorė special tė ndjeshėm ndaj dritės infra tė kuqe, e cila pėrmban gjithsej 67 milion piksel. Duke vėzhguar me gjatėsi vale mė tė gjatė se ajo qė shikon syri i njeriut, VISTA lejon tė studiohen objektet qė janė tė pamundura tė shihen nė dritėn e dukshme, ose sepse ato janė shumė tė ftohtė pėr tė ndriēuar, pengohen nga re pluhuri ose sepse ata janė aq larg sa qė drita e tyre ėshtė spostuar pėrtej brezit tė dukshėm. Pėr tė mėnjanuar rrezatimin e zbehtė infra tė kuq qė vjen nga hapsira, kamera ftohet nė temperaturė -200C dhe ėshtė mbėshtjellė me dritarėn mė tė madhe transparente ndaj brezit dritor infra tė kuq, tė ndėrtuar ndonjėherė. Kamera VISTA ishte projektuar dhe ndėrtuar nga njė konsorcium pėrfshirė Laboratorin Rutherford Appleton, ATC nė Mbretėrinė e Bashkuar dhe Universitetin e Durhamit nė Mbretėrinė e Bashkuar.

 

Detaje nga mjegullnaja Flame

Lart sipėr: Ky fotografim i hollėsishėm i VISTA-s tė Mjegullnajės “Flame”, (NGC 2024) tregon yjet e ndritshėm e tė rinj nė pjesėn qėndrore tė saj, gazin e pluhurin nė formėn e tymit si dredhė nė detaje tė mėdha. Ky ekstrakt mbulon njė fushė rreth 12 arminuta.

Poshtė majtas: Afėr Mjegullnajės “Flame” qėndron njė mjegullnajė reflektuese dhe e ndritshme, NGC 2023. Ajo ėshtė gjithashtu njė nga vendet ku formohen yjet dhe njė yll i ri e shumė i ndritshėm ka krijuar njė hapsirė pa shumė re pėrreth. Rrezatimi ultravjollcė nga ylli i ri bėn qė gazi pėrreth tij tė ndriēojė, si rezultat, pluhuri pranė tij ėshtė me njė ndriēim intensiv kaltėrosh. Pamjet infra tė kuqe tė VISTA-s i tregojnė retė e imta tė gazit me njė qartėsi tė mprehtė. Fusha e pamjes sė kėtij ekstrakti ėshtė rreth 8 arkminuta.

Djathtas lart: Ngjitur nė skajin e imazhit VISTA (nuk tregohet nė imazhin kryesor lart) gjendet njė objekt i ēuditshėm i njohur si Herbig-Haro 92 (HH92). Ky kuriozitet ėshtė pjesė e njė vargu me grumbullime e ngjyra tė ndezura e me fije tė holla tė krijuara nga materiale tė hedhura nga shpėrthimi i njė ylli shumė tė ri. Ylli vetė ėshtė varrosur thellė nė pluhur, poshtė majtas dhe as nuk duket nė kėtė foto tė VISTA-s nė infra tė kuqe. Ky ekstrakt shumė i vogėl mbulon njė fushė rreth 3 arkminuta.

Djathtas poshtė: Fusha e gjerė e kameras VISTA pėrfshin njė objekt tjetėr tė famshėm: Mjegullnajėn Koka e Kalit “Horsehead” ose “Barnard 33”. Nė dritėn e dukshme Horsehead ėshtė njė siluetė e errėt dhe me pluhur e vendosur mbi njė sfond gazi me ngjyra tė ndezura. Nė kėtė pamje tė VISTA-s pluhuri bėhet gati transparent. Ky ekstrakt ėshtė rreth 7 arkminuta.

 

Detaje nga VISTA tė imazheve tė Grumbullit tė galaktikave Fornax

Lart majtas: Galaktika gjigande NGC 1399, ėshtė njė nga galaktikat mė tė mėdha dhe mė tė ndritshme nė Grumbullin e Galaktikave Fornax. Lėmshi i madh me yje tė vjetėr ėshtė rrethuar nga njė re grumbullimesh yjore sferike, tė cilat shihen si pika tė zbehta nė kėtė ekstrakt nga foto infra e kuqe e marrė nga Vista. Shumė kalaktika tė tjera tė largėta janė gjithashtu tė dukshme nė sfond. Ky ekstrakt ėshtė rreth nėntė arksekonda.

Poshtė majtas: Galaktika spirale NGC 1386 ėshtė njė nga anėtaret mė tė vogla tė grumbullit. Kjo ėshtė njė galaktikė spirale me njė unazė rreth bėrthamės sė saj. Fusha e pamjes sė kėtij ekstrakti tė vogėl nga imazhi i VISTA-s me infra tė kuqe ėshtė rreth 8 arkminuta.

Djathtas lart: Galaktika NGC 1381 ėshtė njė galaktikė e tipit lentikular – tip ky ndėrmjet atij eliptik dhe spiral. Ka njė fryrje nė qendėr dhe njė disk tė ngushtė. Ky ekstrakt i vogėl nga imazhi i VISTA-s me infra tė kuqe mbulon njė fushė prej 6 arkminuta.

Djathtas poshtė: Ky detaj nga portreti me infra tė kuqe i VISTA-s i Grumbullit tė galaktikave Fornax tregon galaktikėn NGC 1365. Ky objekt ėshtė njė nga shembujt mė mahnitės i njė galaktike spirale SB (Barred) dhe ka dy spirale tė shtrira nga fundet e dala ndaj bėrthamės sė galaksisė. Fusha e pamjes sė kėtij ekstrakti ėshtė rreth 9 arkminuta.

 

Pamje me kėnd tė gjerė e qendrės sė Rrugės sė Qumėshtit

Kjo foto e marrė nė zonėn e dukshme tė spektrit elektromagnetik, tregon re tė pasura me yje nė konstelacionin e Shigjetarit nė drejtim tė qendrės sė Rrugės sonė tė Qumshtit. E gjithė pamja ėshtė e mbushur me njė numėr tė madh yjesh, por edhe mė shumė prej tyre ndodhen tė fshehur pas reve tė pluhurit. Ata mund tė shihen vetėm nė fotot infra tė kuqe tė VISTA-s. Kjo foto u krijua nga fotografi me dritė tė filtruar nė zonėn e kuqe dhe blu si dhe nga Digitized Sky Survey 2. Fusha e pamjes ėshtė pėrafėrsisht 3,5 gradė me 3,6 gradė.