Kuazarėt

Njė burim “pikėsor” intensiv i dritės dhe radiovalėve, i cili karakterizohet nga njė “zhvendosje e kuqe” e madhe e vijave tė rrezatimit nė spektrin e tij, gjė qė tregon se kėto ndodhen nė largėsi shumė tė mėdha.

Ato mendohet se janė bėrthama galaktike aktive. Nga qė rrezatojnė valė radio si yjet, kanė marrė emrin (quasi-stellar, nė shqip: gati-yjor ose Quasar, nė shqip: Kuazar). Janė vėzhguar mijėra objekte tė kėsaj kategorie, tė gjithė nė distanca shumė tė largėta. Ngaqė ato gjenden nė largėsi tė mėdha ėshtė menduar se kėto janė janė galaktika me moshė tė re. Disa besojnė se ato mund tė jenė galaktika nė fazat e para tė formimit tė tyre.

Objekti mė i ndritshėm nė univers ėshtė njė kuazar. Disa nga kėto kanė ndriēim mijėra herė mė tė madh se galaktika jonė. Kuazarėt janė identifikuar pėr herė tė parė nė vitin 1963.

Disa nga kėto objekte nuk rrezatojnė radiovalė. Kuazarėt nxjerrin sasi tė mėdha energjie nė formėn e dritės sė dukshme, rrezeve X, rrezeve gama, dhe, nė disa raste, radiovalė. Kuazarėt janė objektet mė tė largta tė vėzhguara nga Toka. Njė nga kėto ėshtė llogaritur tė jetė rreth 12 miliardė vjet dritė larg Tokės.

Origjina e kuazarėve ėshtė njė mister. Disa astronomė besojnė se njė vrimė e zezė mund tė jetė burimi kryesor i energjisė pėr kėto objekte me ngjyrė blu. Astronomė tė tjerė besojnė se ato janė formuar jo shumė vonė pas shpėrthimit tė madh “big bang” (teoria e zgjerimit tė universit, i cili filloi nga njė zonė “pafundėsisht” e dendur dhe e vogėl.

Shumė kuazarė mendohet se kanė pėrmasat e sistemit tonė Diellor. Sot nuk arrihet tė shpjegohet se si njė trup si kuazarėt tė prodhojė njė sasi kaq tė madhe energjie nė lidhje me pėrmasat. Nė fotografi kėto duken si yje, por shumė astronomė besojnė se kėto janė bėrthama shumė aktive galaktikash tė largta. Disa kuazarė prodhojnė mė shumė energji se 2000 galaktika dhe mė shumė dritė se 1000 galaktika. Kuazarėt mund tė jenė 1 triliard herė mė tė ndritshėm se Dielli. Deri tani janė zbuluar disa mijėra kuazarė.

Leksione Fizike

Leksione Astronomie

- Ndėrtimi i Sistemit Diellor

- Formimi i trupave qiellorė

- Galaktikat

- Yjet

- Yjėsitė

- Rrezatimi i mbetur kozmik

- Rrezet kozmike

- Grumbullimet Yjore

- Kuazarėt

- Zhvendosja e kuqe

- Pėrtej sistemit diellor

Foto

Marsi, Jupiteri, Saturni, dhe Hėna, tė marra me teleskopin e qendrės.