Grumbullimet Yjore

Grumbullimet sferike

Grupe yjesh tė lidhur gravitacionalisht. Ato gjenden rreth galaktikave dhe nė orbita eliptike rreth bėrthamave tė tyre. Ato formohen nga 105 deri 106 yje tė cilėt kanė pak elementė tė rėndė dhe masa afėrsisht sa Dielli.

Ato janė sisteme simetrike, sferike qė vijnė duke u dėndėsuar afėr qendrės sė tyre si nė figurė. Gjatė rrotullimit rreth galaktikės ato kalojnė periodikisht nėpėr diskun e galaktikės.

Klasifikimi i tyre

Grumbullimet sferike janė klasifikuar duke pėrdorur skemėn e propozuar nga H. Shapley dhe H.B. Sawyer (Harvard University Bulletin, 824, 1927). Skema e klasifikimit tė Shapley-Sawyer-it ndan grumbullimet sferike me numra nga I nė XII, tė cilat pėrshkruajnė pėrqėndrimin e yjeve nė drejtim tė qendrės sė tyre. Numri I pėrfaqson njė grumbullim sferik i cili ka njė pėrqėndrim shumė tė madh yjesh. Duke marrė numrat me rradhė pėrqėndrimi i tyre nė grumbullim ulet. Numri XII pėrfaqson pėrqėndrimin mė tė vogėl tė yjeve nė grumbullin sferik, duke u dukur mė shumė si njė grumbullim i hapur i pasur me yje sesa me njė grumbullim tė mbyllur.

Grumbullimet e hapura

Kėto nuk kanė forma tė pėrcaktuara. Ato mund tė pėrmbajnė nga disa dhjetra deri nė disa qindra yje. Yjet nė njė grumbullim mund tė kenė tė njėjtėn moshė  dhe  origjinė.  Njė  grumbullim  i hapur mund tė ndikohet nga yje tė tjerė tė afėrt me tė, si rrjedhim kėto yje mund tė shpėrndahen dhe grumbullimi mund tė mos njihet mė si i tillė.

Klsifikimi i tyre

Grumbullimet e hapura janė klasifikuar sipas sistemit tė ndėrtuar nga R.J. Trumpler ("Preliminary results on the distances, dimensions and space distribution of open star clusters," Lick Observatory Bulletin, 14, 154, 1930). Klasifikimi i Trumpler-it, i dallon tipet e tyre sipas tre karakteristikave kryesore: pėrqėndrimin e yjeve rreth qendrės sė grumbullimit, rendin e ndriēimit tė yjeve, dhe sasinė e yjeve nė grumbullim.

1. Pėrqėndrimi

I E ndarė nga yjet e tjerė, pėrqėndrim i madh i yjeve i cili shtohet nė drejtim tė qendrės sė grumbullimit.
II E ndarė nga yjet e tjerė, pėeqėndrim i dobėt i yjeve i cili shtohet nė drejtim tė qendrės sė grumbullimit.
III E ndarė nga yjet e tjerė, pėrqėndrimi i yjeve nuk shtohet nė drejtim tė qendrės sė grumbullimit.
IV Nuk ndahet nga yjet rrethues.

2. Shkalla e ndriēimit

  1. Njė shkallė e vogėl ndryshimi nė ndriēim ndėrmjet yjeve mė tė mdritshėm dhe mė tė zbehtė.

  2. Ndryshim mesatar nė ndriēim ndėrmjet yjeve mė tė mdritshėm dhe mė tė zbehtė.

  3. Njė ndryshim i madh nė ndriēim midis yjeve mė tė mdritshėm dhe mė tė zbehtė.

3. Sasia e yjeve

P “poor” E varfėr nė yje: mė pak se 50 yje.
M “moderate” Sasi mesatare e yjeve: 50 deri 100 yje.
R “rich” E pasur nė yje: mė shumė se 100 yje nė qendėr.
An “n” sipas klasifikimit Trumpler vėrehet prania e gazit dhe pluhurit nė grumbullim (si njė mjegullnajė).